أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
153
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
OF را ، بر LF مىافزاييم تا LO بهدست آيد ، و سپس از اين LO تعديل روز كسوف در شهر ديگر يعنى BL را مىكاهيم تا BO برابر با DY بهدست آيد « 1 » . در وضع دوم : مىدانيم كه ناگزير كسوف بر تقاطع افقهاى دو شهر اتّفاق افتاده است . پس اگر ميل خورشيد صفر باشد ، دو شهر با يكديگر اختلاف طول ندارند ، چه تقاطع بر محلّ برآمدن يا فرورفتن نقطهء اعتدال صورت گرفته است ، و اگر دو شهر بر نصف النّهار واحدى باشند ، ناگزير با يكديگر اختلاف عرض خواهند داشت . و اگر كسوف داراى ميل باشد ، فرض كنيم [ شكل 41 ] KM جزئى از افق شهر H بوده باشد ؛ در اين صورت اگر ميل شمالى باشد ، BS تعديل روز كسوف در افق e و SM تعديل روز كسوف در افق H خواهد بود ، و مجموع اين دو يعنى BM برابر است با DY اختلاف دو طول . و اگر ميل جنوبى باشد ، LB تعديل روز كسوف در افق e و LM تعديل روز كسوف در افق H مىشود ، و تفاضل اين دو يعنى BM همان است كه مىخواستيم . در وضع سوم : فرض كنيم [ شكل 42 ] كسوف K بر افق e واقع شده و OM قسمتى از افق شهر H بوده باشد . پس LF مقدار زمان گذشتهء از آغاز شب در شهر H در تصوير اوّل [ 1 - 42 ] و ماندهء تا پايان شب در تصوير دوم [ 2 - 42 ] ، و BL تعديل روز كسوف در افق e ، و OF تعديل روز كسوف در افق H مىشود ، و آنچه مىخواهيم يافتن OB مساوى DY است . اگر عرضهاى دو شهر برابر باشد كه در اين صورت BL با OF برابر مىشود ، يا كسوف بر معدّل النّهار واقع شود ، زمان گذشته يا ماندهء LF مساوى OB خواهد بود . و اگر عرضهاى دو شهر برابر نباشد و كسوف ميل شمالى داشته باشد ، BL را بر LF مىافزاييم و از اين افزوده OF را مىكاهيم ، و اگر ميل كسوف
--> ( 1 ) - اين قاعده تنها در شكل اول جنوبى و دوم جنوبى درست درمىآيد . در دو شكل ديگر : BO - LF - FO G BL